بسیاری از بیماری‌ها ممکن است سال‌ها بدون علامت باقی بمانند. به همین دلیل، غربالگری و آزمایش‌های پیشگیرانه می‌توانند به شناسایی زودهنگام بیماری‌ها و عوامل خطر کمک کنند؛ زمانی که درمان در بسیاری از موارد آسان‌تر و مؤثرتر است. با این حال، باورهای نادرستی درباره زمان و ضرورت انجام غربالگری وجود دارد که ممکن است باعث شود فرد آزمایش‌های ضروری را انجام ندهد یا برعکس، بیش از حد مورد آزمایش قرار گیرد.

۱. اگر احساس سلامتی می‌کنم، نیازی به غربالگری ندارم

این یکی از رایج‌ترین باورهای نادرست است. بسیاری از بیماری‌ها، از جمله برخی بیماری‌های مزمن، ممکن است تا مدت‌ها علامت مشخصی ایجاد نکنند. غربالگری دقیقاً برای شناسایی چنین مشکلاتی در افرادی طراحی شده است که هنوز احساس بیماری نمی‌کنند. تشخیص زودهنگام می‌تواند گزینه‌های درمانی بیشتری فراهم کند و احتمال عوارض جدی را کاهش دهد.

۲. اگر در خانواده ما کسی به این بیماری مبتلا نشده، من هم در معرض خطر نیستم

نداشتن سابقه خانوادگی لزوماً به معنای نداشتن خطر نیست. بسیاری از بیماری‌ها صرفاً ژنتیکی نیستند و عوامل مختلفی مانند سبک زندگی، افزایش سن و شرایط محیطی نیز در بروز آنها نقش دارند. حتی در بیماری‌های ارثی نیز ممکن است همه اعضای یک خانواده به بیماری مبتلا نشوند.

۳. اگر علائم من با فرد دیگری متفاوت است، پس همان بیماری را ندارم

یک بیماری می‌تواند در افراد مختلف با علائم متفاوتی ظاهر شود. تجربه، شدت و حتی علت یک بیماری ممکن است از فردی به فرد دیگر تفاوت داشته باشد. بنابراین، متفاوت بودن علائم شما با فرد دیگری، بیماری مشابه را رد نمی‌کند.

۴. باید فقط از برنامه‌های عمومی برای زمان انجام غربالگری پیروی کنم

توصیه‌های عمومی نقطه شروع خوبی هستند، اما برنامه غربالگری باید در صورت وجود عوامل خطر خاص، شخصی‌سازی شود. سن، سابقه پزشکی، ژنتیک، سبک زندگی و سایر عوامل می‌توانند تعیین کنند که فرد به غربالگری زودتر یا با فواصل متفاوت نیاز دارد.

۵. غربالگری فقط برای سالمندان است

خیر. برخی بیماری‌های جدی می‌توانند در سنین پایین نیز بروز کنند و بعضی غربالگری‌ها از سنین جوانی توصیه می‌شوند. افراد دارای عوامل خطر خاص نیز ممکن است لازم باشد زودتر از برنامه معمول غربالگری شوند.

۶. اگر نتیجه آزمایش قبلی خوب بوده، دیگر به غربالگری منظم نیاز ندارم

یک نتیجه طبیعی فقط وضعیت فرد را در همان زمان نشان می‌دهد و تضمینی برای آینده نیست. برخی بیماری‌ها ممکن است بعدها ایجاد شوند یا به‌تدریج پیشرفت کنند و در آزمایش اولیه قابل تشخیص نباشند. همچنین هیچ آزمایش واحدی قادر به شناسایی همه بیماری‌ها نیست.

۷. چون سبک زندگی سالمی دارم، به غربالگری نیاز ندارم

تغذیه سالم، فعالیت بدنی، خواب کافی و پرهیز از دخانیات و الکل اهمیت زیادی دارند، اما نمی‌توانند خطر همه بیماری‌ها را به صفر برسانند. ژنتیک، افزایش سن و عوامل ناشناخته نیز می‌توانند در بروز بیماری نقش داشته باشند. بنابراین غربالگری باید در کنار سبک زندگی سالم قرار گیرد.

۸. هرچه آزمایش و غربالگری بیشتری انجام دهم، سالم‌تر خواهم بود

غربالگری بیش از حد نیز می‌تواند مشکل‌ساز باشد. آزمایش‌های غیرضروری ممکن است به نتایج مثبت کاذب، نگرانی، تشخیص بیش از حد یا درمان‌های غیرضروری منجر شوند و برخی روش‌های تهاجمی نیز خطر عوارض دارند. بهترین برنامه، تعادل میان فواید و خطرات غربالگری است.

۹. چون غربالگری ممکن است خطر داشته باشد، بهتر است از آن اجتناب کنم

متخصصان هنگام تدوین توصیه‌های غربالگری، فواید و خطرات هر آزمایش را با هم مقایسه می‌کنند. اگر غربالگری برای فردی توصیه شده باشد، معمولاً مزایای آن از خطرات احتمالی بیشتر است. با این حال، افراد دارای شرایط خاص می‌توانند درباره خطرات و فواصل مناسب آزمایش با پزشک مشورت کنند.

۱۰. اگر غربالگری انجام دهم، دیگر کار دیگری برای حفظ سلامتی لازم نیست

غربالگری تنها یکی از بخش‌های مراقبت پیشگیرانه است. تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، مدیریت استرس، پرهیز از دخانیات و الکل و مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم جدید نیز اهمیت دارند.

۱۱. غربالگری بیماری‌های مقاربتی اهمیت چندانی ندارد

برخی عفونت‌های مقاربتی ممکن است برای مدت طولانی بدون علامت باشند. به همین دلیل، در افراد فعال جنسی، غربالگری می‌تواند به شناسایی و درمان عفونت‌هایی کمک کند که فرد از وجود آنها آگاه نیست. حتی داشتن رابطه تک‌همسری نیز لزوماً به معنای بی‌نیازی از غربالگری نیست و زمان انجام آزمایش باید بر اساس شرایط فرد و توصیه پزشک تعیین شود.

غربالگری نه باید نادیده گرفته شود و نه بیش از اندازه انجام شود. بهترین رویکرد این است که برنامه آزمایش‌های پیشگیرانه بر اساس سن، سابقه پزشکی، عوامل خطر، سابقه خانوادگی و توصیه متخصصان تنظیم شود. در نهایت، مشورت با پزشک می‌تواند به فرد کمک کند تا از انجام آزمایش‌های غیرضروری جلوگیری کند و در عین حال غربالگری‌های مهم را از دست ندهد.

منبع: healthline