۱. سنگ کیسه صفرا چیست؟

کیسه صفرا اندامی کوچک و گلابی‌شکل است که در قسمت زیرین کبد قرار دارد و وظیفه آن ذخیره و تغلیظ صفراست. صفرا مایعی است که توسط کبد تولید می‌شود و به هضم چربی‌ها کمک می‌کند.

گاهی مواد تشکیل‌دهنده صفرا، مانند کلسترول یا رنگدانه‌های صفراوی، به شکل ذرات جامد درمی‌آیند و سنگ‌های صفراوی را تشکیل می‌دهند.

سنگ کیسه صفرا ممکن است سال‌ها بدون علامت باقی بماند؛ اما گاهی با مسدود کردن مسیر خروج صفرا باعث درد، التهاب و عفونت می‌شود.

۲. علائم سنگ کیسه صفرا چیست؟

بسیاری از افراد مبتلا به سنگ کیسه صفرا هیچ علامتی ندارند؛ اما در صورت بروز علائم، موارد زیر ممکن است مشاهده شوند:

درد در قسمت بالای شکم، به‌ویژه سمت راست.

درد در قسمت بالای شکم که گاهی به پشت یا شانه راست انتشار پیدا می‌کند.

شروع درد معمولاً پس از مصرف غذاهای چرب یا سنگین.

تهوع و گاهی استفراغ.

احساس سنگینی و ناراحتی در قسمت بالای شکم.

نفخ و سوءهاضمه در برخی افراد.

درد ناشی از سنگ کیسه صفرا ممکن است از چند دقیقه تا چند ساعت ادامه داشته باشد.

۳. علائم هشدار؛ چه زمانی باید به بیمارستان مراجعه کنیم؟

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است:

درد شدید یا مداوم در قسمت بالای شکم، به‌خصوص سمت راست.

درد شکم همراه با تب یا لرز.

زرد شدن پوست یا سفیدی چشم‌ها.

تیره شدن غیرطبیعی ادرار.

روشن یا بی‌رنگ شدن مدفوع.

تهوع و استفراغ مکرر.

درد شدید شکم همراه با انتشار به پشت.

توجه مهم: درد شدید همراه با تب و لرز یا زردی پوست و چشم می‌تواند نشانه التهاب یا عفونت مجاری صفراوی باشد و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.

۴. در صورت ابتلا به سنگ کیسه صفرا چه کارهایی نباید انجام دهیم؟

درد شکم را به سوءهاضمه یا مشکلات معده نسبت ندهید و از بررسی پزشکی غافل نشوید.

از مصرف خودسرانه داروهای مسکن و آنتی‌بیوتیک خودداری کنید.

برای دفع سنگ از روش‌های خانگی مانند روغن‌زیتون، آب‌لیمو، ترکیبات گیاهی یا دمنوش‌های موسوم به سنگ‌شکن استفاده نکنید.

در صورت بروز درد شدید، مراجعه به بیمارستان را به تأخیر نیندازید.

از مصرف غذاهای بسیار چرب و سنگین، به‌خصوص در صورت تشدید درد پس از مصرف آن‌ها، پرهیز کنید.

از رژیم‌های غذایی بسیار سخت و کاهش وزن سریع خودداری کنید.

۵. سنگ کیسه صفرا چگونه تشخیص داده و درمان می‌شود؟

پزشک با توجه به علائم، معاینه و بررسی‌های تشخیصی، بیماری را ارزیابی می‌کند.

روش‌های تشخیص ممکن است شامل موارد زیر باشند:

سونوگرافی شکم برای مشاهده سنگ‌های کیسه صفرا.

آزمایش خون برای بررسی التهاب، عفونت و عملکرد کبد.

در صورت نیاز، تصویربرداری‌های تکمیلی برای بررسی مجاری صفراوی.

روش‌های درمان:

۱. اگر سنگ کیسه صفرا هیچ علامتی ایجاد نکرده باشد، در بسیاری از موارد فقط پیگیری پزشکی کافی است.

۲. اگر سنگ باعث دردهای مکرر یا عوارض شده باشد، ممکن است جراحی برای خارج کردن کیسه صفرا توصیه شود.

۳. اگر سنگ وارد مجرای اصلی صفرا شده باشد، ممکن است پزشک از روش آندوسکوپی مخصوص به نام ERCP برای خارج کردن سنگ استفاده کند.

۶. جراحی سنگ کیسه صفرا چگونه انجام می‌شود؟

شایع‌ترین روش درمان جراحی سنگ‌های علامت‌دار کیسه صفرا، خارج کردن کیسه صفرا (کوله‌سیستکتومی) است.

این عمل معمولاً با بیهوشی عمومی انجام می‌شود و به دو روش صورت می‌گیرد:

الف) جراحی لاپاراسکوپی:

در این روش چند برش کوچک روی شکم ایجاد می‌شود. جراح با استفاده از دوربین و ابزار مخصوص، کیسه صفرا را خارج می‌کند.

این روش معمولاً باعث درد کمتر و بهبودی سریع‌تر می‌شود.

ب) جراحی باز:

در این روش برش بزرگ‌تری در قسمت بالای شکم ایجاد می‌شود و کیسه صفرا خارج می‌گردد. این روش ممکن است در شرایط خاص یا در صورت وجود عوارض انتخاب شود.

نکته: پس از خارج کردن کیسه صفرا، بدن همچنان قادر به تولید صفرا توسط کبد است و بیشتر افراد می‌توانند زندگی طبیعی داشته باشند.

۷. بعد از جراحی کیسه صفرا در منزل چه نکاتی را رعایت کنیم؟

داروهای تجویزشده را طبق دستور پزشک مصرف کنید.

در روزهای ابتدایی، وعده‌های غذایی سبک و کم‌چرب و با حجم کم مصرف کنید.

از مصرف غذاهای سرخ‌شده، بسیار چرب و سنگین، به‌خصوص اگر باعث اسهال یا ناراحتی شکم می‌شوند، خودداری کنید.

به‌تدریج و با توجه به تحمل بدن، رژیم غذایی معمول خود را از سر بگیرید.

پیاده‌روی آرام و کوتاه را با توجه به توان جسمی شروع کنید.

تا زمان اجازه پزشک از بلند کردن اجسام سنگین و فعالیت شدید خودداری کنید.

محل زخم جراحی را تمیز و خشک نگه دارید.

پانسمان را طبق دستور پزشک تعویض کنید.

از استفاده خودسرانه پماد، روغن، ضماد و ترکیبات گیاهی روی محل بخیه خودداری کنید.

آخرین به‌روزرسانی : ۲۳ آبان ۱۴۰۵