بیماری فتق (هرنی)
۱. فتق یا هرنی چیست؟
فتق یا هرنی زمانی اتفاق می‌افتد که بخشی از یک عضو داخلی بدن، معمولاً روده یا بافت چربی داخل شکم، از یک نقطه ضعیف یا بازشدگی در عضلات و دیواره شکم بیرون بزند.
فتق بیشتر در ناحیه کشاله ران، اطراف ناف و محل برش‌های جراحی قبلی دیده می‌شود.
این بیماری ممکن است به شکل یک برجستگی یا توده در زیر پوست ظاهر شود که هنگام ایستادن، سرفه کردن، زور زدن یا بلند کردن اجسام سنگین بزرگ‌تر می‌شود.
فتق معمولاً خودبه‌خود برطرف نمی‌شود و ممکن است به مرور زمان بزرگ‌تر شود.
۲. انواع شایع فتق کدام‌اند؟
فتق کشاله ران: شایع‌ترین نوع فتق که به صورت برجستگی در ناحیه کشاله ران دیده می‌شود.
فتق نافی: به شکل برجستگی در اطراف ناف ظاهر می‌شود.
فتق شکمی: در قسمت‌های مختلف دیواره شکم ایجاد می‌شود.
فتق محل جراحی: در محل برش جراحی قبلی و به دلیل ضعف دیواره شکم ایجاد می‌شود.
۳. علائم فتق چیست؟
علائم فتق ممکن است شامل موارد زیر باشد:
ایجاد برجستگی یا توده در شکم، کشاله ران یا اطراف ناف.
بزرگ‌تر شدن برجستگی هنگام سرفه، عطسه، ایستادن یا زور زدن.
احساس سنگینی، فشار یا کشیدگی در ناحیه مبتلا.
درد یا ناراحتی هنگام راه رفتن، فعالیت بدنی یا بلند کردن اجسام سنگین.
گاهی احساس سوزش یا درد مبهم در محل فتق.
در برخی افراد فتق بدون درد است و تنها به صورت یک برجستگی مشاهده می‌شود.
۴. علائم هشدار؛ چه زمانی باید فوراً به بیمارستان مراجعه کنیم؟
گاهی فتق ممکن است دچار عارضه شود. یکی از خطرناک‌ترین عوارض آن، گیر افتادن روده در محل فتق و قطع جریان خون آن است.
در صورت مشاهده علائم زیر، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است:
درد ناگهانی، شدید یا رو به افزایش در محل فتق.
سفت شدن برجستگی و از بین نرفتن آن هنگام دراز کشیدن.
قرمز، کبود یا تیره شدن پوست روی برجستگی.
تهوع و استفراغ.
نفخ شدید شکم.
عدم دفع گاز یا مدفوع، به‌خصوص همراه با درد و استفراغ.
تب یا بی‌حالی شدید همراه با درد فتق.
توجه بسیار مهم: در صورت بروز این علائم، برای برگرداندن برجستگی به داخل شکم به آن فشار وارد نکنید و مراجعه به اورژانس را به تأخیر نیندازید.
۵. در صورت ابتلا به فتق چه کارهایی نباید انجام دهیم؟
از بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنید.
از زور زدن بیش از حد هنگام اجابت مزاج پرهیز کنید.
یبوست طولانی‌مدت را نادیده نگیرید و برای درمان آن با پزشک مشورت کنید.
از انجام ورزش‌ها و فعالیت‌هایی که باعث افزایش درد یا فشار روی محل فتق می‌شوند، خودداری کنید.
برای درمان فتق از ماساژ، فشار دادن، بستن محکم شکم یا روش‌های سنتی استفاده نکنید.
از مصرف خودسرانه داروها و ترکیبات گیاهی به‌عنوان درمان فتق خودداری کنید.
در صورت مشاهده برجستگی جدید در شکم یا کشاله ران، مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید.
از نادیده گرفتن فتق بدون درد نیز خودداری کنید؛ زیرا برخی فتق‌ها به مرور بزرگ‌تر می‌شوند.
۶. فتق چگونه تشخیص داده و درمان می‌شود؟
پزشک معمولاً با معاینه شکم و ناحیه برجستگی، فتق را تشخیص می‌دهد.
در برخی موارد برای بررسی دقیق‌تر از سونوگرافی یا سایر روش‌های تصویربرداری استفاده می‌شود.
روش درمان به نوع فتق، اندازه آن، شدت علائم و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.
در بعضی فتق‌های بدون علامت و کم‌خطر، پزشک ممکن است پیگیری و معاینه دوره‌ای را توصیه کند.
اما در بسیاری از موارد، به‌ویژه فتق‌های علامت‌دار یا بزرگ‌شونده، درمان قطعی با جراحی انجام می‌شود.
۷. جراحی فتق چگونه انجام می‌شود؟
هدف از جراحی فتق، برگرداندن بافت بیرون‌زده به محل طبیعی و ترمیم قسمت ضعیف دیواره شکم است.
جراحی معمولاً به دو روش انجام می‌شود:
الف) جراحی باز:
در این روش، جراح با ایجاد یک برش در محل فتق، بافت بیرون‌زده را به محل طبیعی بازمی‌گرداند و قسمت ضعیف دیواره شکم را ترمیم می‌کند. در بسیاری از موارد از یک وسیله مخصوص به نام مش برای تقویت دیواره شکم استفاده می‌شود.
ب) جراحی لاپاراسکوپی:
در این روش چند برش کوچک روی شکم ایجاد می‌شود و جراح با استفاده از دوربین و ابزار مخصوص، فتق را ترمیم می‌کند. در این روش نیز ممکن است از مش استفاده شود.
نوع بیهوشی و روش جراحی با توجه به شرایط بیمار و نظر جراح تعیین می‌شود.
۸. بعد از جراحی فتق در منزل چه نکاتی را رعایت کنیم؟
داروهای تجویزشده را طبق دستور پزشک مصرف کنید.
محل زخم جراحی را تمیز و خشک نگه دارید.
پانسمان را مطابق دستور پزشک تعویض کنید.
از دستکاری، خاراندن یا فشار دادن محل بخیه خودداری کنید.
روی زخم از پماد، روغن، ضماد و ترکیبات گیاهی دست‌ساز استفاده نکنید.
پیاده‌روی آرام و کوتاه را طبق توان جسمی و توصیه پزشک شروع کنید.
تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، از بلند کردن اجسام سنگین و فعالیت بدنی شدید خودداری کنید.
از یبوست و زور زدن هنگام اجابت مزاج پیشگیری کنید؛ مصرف مایعات و مواد غذایی حاوی فیبر، در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، کمک‌کننده است.
هنگام سرفه کردن یا عطسه، در صورت احساس درد می‌توانید با یک بالش کوچک و بدون فشار زیاد از محل جراحی حمایت کنید.
زمان بازگشت به کار، رانندگی و فعالیت ورزشی را با پزشک هماهنگ کنید.
برای معاینه و پیگیری وضعیت جراحی در زمان تعیین‌شده مراجعه کنید.
۹. چه علائمی بعد از جراحی خطرناک هستند؟
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
تب ۳۸ درجه یا بالاتر، به‌ویژه تب مداوم یا همراه با لرز.
افزایش درد یا تورم شدید در محل جراحی.
قرمزی، گرمی یا ترشح چرکی و بدبو از محل بخیه.
باز شدن زخم یا خونریزی از محل جراحی.
تهوع و استفراغ مکرر.
نفخ شدید شکم یا عدم دفع گاز و مدفوع، به‌خصوص همراه با درد و استفراغ.
ایجاد برجستگی جدید یا درد شدید در محل فتق.
مشکل در دفع ادرار پس از جراحی.
در صورت بروز تنگی نفس، درد قفسه سینه یا غش، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
۱۰. چند باور و رفتار نادرست را کنار بگذاریم!
❌ تصور اینکه فتق با استراحت یا مصرف دارو به‌طور کامل برطرف می‌شود.
❌ فشار دادن یا ماساژ دادن برجستگی برای برگرداندن آن به داخل شکم.
❌ استفاده از شکم‌بند یا بستن محکم محل فتق به‌عنوان جایگزین درمان پزشکی.
❌ بلند کردن اجسام سنگین با وجود فتق و درد.
❌ نادیده گرفتن برجستگی بدون درد در شکم یا کشاله ران.
❌ استفاده از پمادها، روغن‌ها و ضمادهای گیاهی روی محل بخیه بعد از جراحی.
❌ به تأخیر انداختن مراجعه در صورت درد شدید، استفراغ یا تغییر رنگ برجستگی.
پیام پایانی
فتق بیماری قابل درمان است؛ اما در صورت بی‌توجهی ممکن است عوارض جدی ایجاد کند.
هرگونه برجستگی غیرطبیعی در شکم، ناف یا کشاله ران را جدی بگیرید و برای بررسی به پزشک مراجعه کنید. تشخیص به‌موقع، از بروز عوارض خطرناک پیشگیری می‌کند.
سلامتی شما، اولویت ماست.
بیمارستان امام خمینی (ره) محلات
آخرین به‌روزرسانی : ۲۳ آبان ۱۴۰۵